EKED / LOTO Nedir?
Bakım, onarım, temizlik ve arıza giderme çalışmaları sırasında makinelerin beklenmedik şekilde çalışması veya tehlikeli enerjinin yeniden devreye girmesi ciddi iş kazalarına neden olabilir. Bu riskleri kontrol altına almak için uygulanan yöntemlerden biri EKED olarak bilinen enerji kontrolü yaklaşımıdır.
LOTO, İngilizce “Lockout/Tagout” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede kilitleme ve etiketleme olarak ifade edilir. Temel amaç; bakım veya onarım çalışmaları sırasında makine ve ekipmanların tehlikeli enerji kaynaklarından güvenli biçimde ayrılmasını ve kontrolsüz şekilde yeniden çalıştırılmasının önlenmesini sağlamaktır.
EKED uygulaması neden önemlidir?
Bir makine kapatılmış olsa bile tehlike tamamen ortadan kalkmış sayılmaz. Elektrik enerjisi, basınçlı hava, hidrolik basınç, yaylar veya hareketli parçalar kaynaklı riskler devam edebilir.
Doğru planlanmış bir EKED uygulaması:
Beklenmedik çalıştırma riskinin kontrol edilmesine yardımcı olur.
Bakım ve onarım sırasında çalışanların güvenliğini destekler.
Enerji izolasyonu adımlarının standartlaştırılmasını sağlar.
Sorumlulukların ve çalışma prosedürlerinin netleşmesine yardımcı olur.
İşletmelerin iş güvenliği süreçlerini daha sistematik yönetmesini destekler.
Kilitleme ve etiketleme arasındaki fark nedir?
Kilitleme, enerji izolasyon noktasının uygun bir kilitleme ekipmanıyla güvenli konumda tutulmasını amaçlar. Örneğin uygun bir şalter kilidi ve emniyet asma kilidi, ilgili elektriksel izolasyon noktasının yetkisiz şekilde değiştirilmesini önlemeye yardımcı olur.
Etiketleme ise ekipmanın neden devre dışı bırakıldığını, kilitlemenin kim tarafından yapıldığını veya hangi uyarının dikkate alınması gerektiğini gösteren bir bilgilendirme unsurudur.
Tehlike uyarı etiketleri tek başına her durumda fiziksel kilitlemeyle aynı korumayı sağlamaz. Kullanılacak yöntem, ekipmana özgü risk değerlendirmesine ve işletmenin prosedürlerine göre belirlenmelidir.
EKED hangi enerji kaynaklarında kullanılır?
EKED yalnızca elektrik panolarıyla sınırlı değildir. İşletmenin faaliyetlerine göre şu enerji türleri değerlendirilmelidir:
Elektrik enerjisi
Basınçlı hava ve pnömatik sistemler
Hidrolik sistemler
Mekanik hareket ve yerçekimi kaynaklı enerji
Yaylarda veya diğer bileşenlerde depolanmış enerji
Isıl enerji ve diğer tehlikeli enerji kaynakları
Her makine için enerji kaynakları belirlenmeli ve uygun izolasyon yöntemi tanımlanmalıdır.
EKED ekipmanları nelerdir?
Uygulamada kullanılabilecek ekipmanlar, makinenin ve enerji izolasyon noktasının özelliklerine göre değişir. Yaygın ekipman grupları şunlardır:
Her ekipman her makineye uygun değildir. Seçim yapılırken uyumluluk, dayanıklılık, kullanım koşulları ve işletmenin prosedürleri dikkate alınmalıdır.
Güvenli bir EKED programı nasıl oluşturulur?
Etkili bir program yalnızca ekipman satın almaktan ibaret değildir. İşletmenin enerji kaynaklarını belirlemesi, ekipmana özgü yazılı prosedürler oluşturması, görevli çalışanları eğitmesi ve uygulamaları düzenli olarak gözden geçirmesi gerekir.
Enerji izolasyonu tamamlandıktan sonra, işe başlamadan önce izolasyonun etkili olduğu yetkili kişiler tarafından uygun yöntemlerle doğrulanmalıdır. Depolanmış enerji ve yeniden enerji birikmesi ihtimali de değerlendirilmelidir.
Yorumlar